Umowa bez ZUSdzieło
Umowa o dzieło to wyjątek wśród trzech polskich rodzajów umów: co do zasady nie niesie składek na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne — ani obowiązkowo, ani dobrowolnie. To jej znak rozpoznawczy. Ponieważ nie ma warstwy ZUS, kwota na rękę zależy wyłącznie od PIT po kosztach uzyskania, a w podziale wyniku jest segment podatku i segment netto, bez segmentu składek — świadoma i poprawna różnica względem strony umowy zlecenia.
Jedyny wyjątek to dzieło zawarte z własnym pracodawcą lub na jego rzecz: traktuje się je jak stosunek pracy i niesie pełne składki. Kalkulator modeluje wariant podstawowy (bez ZUS); przypadek „z własnym pracodawcą” zaznaczamy jako informację, a nie liczymy.
Koszty uzyskania: 20% albo 50%
Skoro nie ma składek, jedyną dźwignią, która przesuwa netto na dziele, jest stawka kosztów uzyskania. Są dwie, a kalkulator pozwala wybrać między nimi:
- Koszty standardowe — 20%. domyślne dla zwykłego dzieła, stosowane do przychodu przed policzeniem PIT.
- Koszty autorskie — 50%. dostępne, gdy dzieło przenosi prawa autorskie (na przykład autor, tłumacz, projektant lub programista przekazujący prawa do tego, co stworzył). Przy stawce autorskiej połowa przychodu jest traktowana jak koszt, więc podstawa opodatkowania jest znacznie mniejsza, a netto wyższe.
Stawka 50% nie jest automatyczna: należy się przy rzeczywistym dziele twórczym z przeniesieniem praw autorskich, a przełącznik kosztów w kalkulatorze jest odpowiednio opisany, żebyś nie stosował jej tam, gdzie nie przysługuje.
Roczny limit 120 000 zł na koszty autorskielimit roczny
Koszty autorskie mają pułap: ich suma ze wszystkich tytułów nie może w roku przekroczyć 120 000 zł. Po osiągnięciu limitu do dalszego przychodu nie stosuje się już podwyższonej stawki — duża wypłata autorska nie zmniejsza więc w nieskończoność własnej podstawy opodatkowania.
To uczciwa granica tej umowy, a kalkulator obsługuje ją otwarcie: gdy wypłata osiąga limit, pokazuje wyraźne ostrzeżenie i ogranicza koszt, zamiast po cichu przedłużać wyższą stawkę (co zaniżyłoby podatek i zawyżyło netto). Limit jest roczny, a to narzędzie liczy pojedynczą wypłatę — potraktuj ostrzeżenie jako sygnał, by sprawdzić koszty autorskie narastająco od początku roku.
Zgłoszenie umowy do ZUS (formularz RUD)
Brak składek nie oznacza braku formalności. Każdą umowę o dzieło zawartą od 1 stycznia 2021 roku trzeba zgłosić do ZUS na formularzu RUD w ciągu 7 dni od zawarcia, z kilkoma wąskimi wyjątkami (np. dzieło z własnym pracownikiem). Zgłoszenie jest wyłącznie ewidencyjne — rejestruje umowę, nie tworzy obowiązku składkowego — ale to obowiązek zamawiającego, którego nie wolno przeoczyć.
Ulga dla młodych nie obejmuje dzieła
Ważna granica: ulga dla młodych (0% PIT do 26. roku życia) nie obejmuje umowy o dzieło ani działalności gospodarczej. Przychód z dzieła jest opodatkowany normalnie, niezależnie od wieku; dzieło rozliczane w ramach działalności gospodarczej również pozostaje poza ulgą.
Dlatego kalkulator dzieła nie zeruje podatku ze względu na wiek: to nie przeoczenie, lecz odzwierciedlenie zakresu ulgi. Jeżeli zależy Ci na uldze, właściwym tytułem jest zlecenie lub etat, nie dzieło.